跳转至

爱因斯坦场方程

爱因斯坦场方程

历史发展

牛顿:

\[ \begin{gather} \vec{a} = - \nabla \phi \\ \phi = - \frac{G M}{r} \\ \nabla^2 \phi = 4 \pi G \rho \end{gather} \]

爱因斯坦:

\[ \frac{d^2 x^\mu}{d \tau^2} + \Gamma^\mu_{\rho \sigma} \frac{d x^\rho}{d \tau} \frac{d x^\sigma}{d \tau} = 0 \xrightarrow{C \to \infty} \Gamma^\mu_{00} \]

度规 \(g_{\mu \nu} = \eta_{\mu \nu} + h_{\mu \nu}\)\(h_{00} \to - 2 \phi\)

在历史上,爱因斯坦从协变性出发,

\[ \nabla^2 (h_{00}) \propto \rho, \quad (\partial^2 \rho)_{\mu \nu} \propto T_{\mu \nu} \]

物理学家要有对美的认知

关于自然单位制

\(c\) 是一个运动学参数,\(G\) 是一个动力学参数。运动学参数不会在本质上影响动力学,所以设 \(c = 1\).

很多量子引力的教材会设 \(c = \hbar = G = 1\).

关于宇宙常数

\[ G_{\mu \nu} + \textcolor{crimson}{\Lambda} g_{\mu \nu} = \kappa T_{\mu \nu} \]

爱因斯坦曾经引入宇宙常数 \(\Lambda\) 来构造一个静态的宇宙模型,但是哈勃望远镜的观测表明宇宙在膨胀,所以 \(\Lambda\) 被认为是一个多余的项,曾被爱因斯坦称为“他一生最大的失误”。

但是现在我们知道,宇宙在加速膨胀,所以 \(\Lambda\) 可能是一个非常重要的项。

从变分原理推导

作用量

\[ \begin{equation} \tag{1} \mathcal{S} = \int \mathrm{d}^4 x \sqrt{-g} \, \mathscr{L}(g_{\mu \nu}, \partial g_{\mu \nu}, \partial^2 g_{\mu \nu}) \end{equation} \]
  • \(\Lambda = \text{const.}\)
  • \(R = g^{\mu \nu} R_{\mu \nu}\)
  • \(R_{\mu \nu} R^{\mu \nu}\) ..?

经典引力,大尺度:\(R\) 项占主导

  • \(g_{\mu \nu} = [\mathrm{L}^0]\),例如 \(\eta_{\mu \nu} = \mathrm{diag}(-1, +1, +1, +1)\).
  • \(\Gamma^\mu_{\rho \sigma} \sim \frac{\partial}{\partial x} g = [\mathrm{L}^{-1}]\).
  • \(R^\rho_{\mu \sigma \nu} \sim \frac{\partial^2}{\partial x^2} g = [\mathrm{L}^{-2}]\).
\[ \mathscr{L} \sim \underset{[\mathrm{L}^0]}{\Lambda} + \underset{[\mathrm{L}^{-2}]}{R} + \ell_p^2 (R^2, R_{\mu \nu} R^{\mu \nu} + \ldots) \]

这里以 \(R\) 为基准,将后面的高阶项乘以普朗克长度 \(\ell_p\) 以匹配量纲。普朗克长度很小,在宏观尺度下后面的高阶项可忽略。

为什么不在 \(\Lambda\) 前面乘 \(\ell_p^{-2}\)

这是一个很好的问题:宇宙学常数问题是引力物理学中很大的一个谜题。观测得到 \(\Lambda\)\(\ell_p^{-2}\) 小了 120 个数量级!

在更高维空间中,是可以有更复杂的结构的。但是在四维空间中,高阶项是纯粹的拓扑项,不会对方程的解产生影响。可以证明,爱因斯坦场方程是四维空间中唯一的二阶方程。

\(\mathscr{L} \to R\),得到 Einstein-Hilbert action:

\[ \begin{equation} \tag{2} \mathcal{S}_{\mathrm{EH}} = \int \mathrm{d}^4 x \sqrt{-g} R, \quad R = R_{\mu \nu} g^{\mu \nu} \end{equation} \]

作变分 \(g^{\mu \nu} \to g^{\mu \nu} + \delta g^{\mu \nu}\)

\[ \delta \mathcal{S}_{\mathrm{EH}} = \int \mathrm{d}^4 x \left[ \Big(\delta \sqrt{-g} \Big) R + \sqrt{-g} (\delta R_{\mu \nu}) g^{\mu \nu} + \sqrt{-g} R_{\mu \nu} (\delta g^{\mu \nu}) \right] \]
  • 对于 \(\delta (\sqrt{-g})\) 有关系 \(g = \det g_{\mu \nu}\). 行列式求变分,需要用到 \(\det A = \exp (\mathrm{Tr} \log A)\)1

    \[ \begin{aligned} \delta g &= g \, g^{\mu \nu} \delta g_{\mu \nu} \\ \delta \sqrt{-g} &= \frac{1}{2} \frac{1}{\sqrt{-g}} \delta (-g) = - \frac{1}{2} \sqrt{-g} \, g^{\mu \nu} \delta g_{\mu \nu} \end{aligned} \]
  • 对于 \(\delta R_{\mu \nu}\)

    \[ \delta \Gamma^\rho_{\mu \nu} = \frac{1}{2} g^{\rho \sigma} \big( \nabla_\mu \delta g_{\sigma \nu} + \nabla_\nu \delta g_{\sigma \mu} - \nabla_\sigma \delta g_{\mu \nu} \big) \]

    \[ \delta R_{\mu \nu} = \nabla_\rho \delta \Gamma^\rho_{\mu \nu} - \nabla_\nu \delta \Gamma^\rho_{\mu \nu} \]

    \(\Gamma^{\rho}_{\mu \nu}(p) = 0, \partial \Gamma (p) \neq 0\)

    \[ R^\sigma_{\rho \mu \nu} = \partial_\mu \Gamma^\sigma_{\nu \rho} - \partial_\nu \Gamma^\sigma_{\mu \rho} \implies \delta R^\sigma_{\rho \mu \nu} = \nabla_\mu \delta \Gamma^\sigma_{\nu \rho} - \nabla_\nu \delta \Gamma^\sigma_{\mu \rho} \]
\[ \delta \mathcal{S}_{\mathrm{EH}} = \int \mathrm{d}^4 x \left[ - \frac{1}{2} \sqrt{-g} R g^{\mu \nu} + \nabla_\mu X^\mu + R^{\mu \nu} \sqrt{-g} \right] \delta g_{\mu \nu} \]

现在考虑

\[ \mathcal{S} = \frac{1}{16 \pi G} \mathcal{S}_{\mathrm{EH}} + \mathcal{S}_{\mathrm{matter}} \]

变分 \(\delta \mathcal{S} = 0\) 给出爱因斯坦场方程:

\[ \begin{equation} \tag{3} \label{eq:Einstein-field} \boxed{ R_{\mu \nu} - \frac{1}{2} R g_{\mu \nu} = 8 \pi G T_{\mu \nu} } \end{equation} \]

对于宇宙常数

\[ \mathcal{S}_\Lambda = - \int \mathrm{d}^4 x \sqrt{-g} \; 2 \Lambda \]

含这一项的场方程:

\[ \begin{equation} \tag{4} \boxed{ R_{\mu \nu} - \frac{1}{2} R g_{\mu \nu} + \Lambda g_{\mu \nu} = \kappa T_{\mu \nu} } \end{equation} \]

乘以 \(g^{\mu \nu}\) 进行缩并,

\[ R - \frac{1}{2} R \cdot 4 + \Lambda \cdot 4 = \kappa T \implies R = 4 \Lambda - \kappa T \]

回代场方程

\[ \begin{aligned} R_{\mu \nu} &= \kappa T_{\mu \nu} + \frac{1}{2} (4 \Lambda - \kappa T) g_{\mu \nu} \\ &= \kappa \left( T_{\mu \nu} - \frac{1}{2} T g_{\mu \nu} \right) + 2 \Lambda g_{\mu \nu} \end{aligned} \]

真空解

真空中没有物质,\(T_{\mu \nu} = 0 \implies T = 0\),则场方程变为

\[ R_{\mu \nu} = \Lambda g_{\mu \nu} \]
  1. \(\Lambda = 0\)\(d s^2 = - dt^2 + d \vec{x}^2\),即 Minkowski 空间
  2. \(\Lambda > 0\)de Sitter 空间

    \[ d s^2 = - f^2(r) d t^2 + f^{-2}(r) d r^2 + r^2 (d \theta^2 + \sin^2 \theta d \phi^2) \]

    关于 \(f(r)\) 的导出,

    \[ \left \{ \begin{aligned} R_{tt} &= f^3 \left(f'' + \frac{2 f'}{r} + \frac{f'^2}{f} \right) = - f^4 R_{rr} = 0 \\ R_{\theta \theta} &= (1 - f^2 - 2 f f' r) = 0 \\ R_{\phi \phi} &= \sin^2 \theta R_{\theta \theta} = 0 \end{aligned} \right. \implies f(r) = \sqrt{1 - \frac{r^2}{R^2}}, \, R^2 = \frac{3}{\Lambda} \]

    代入线元得到

    \[ d s^2 = - \left( 1 - \frac{r^2}{R^2} \right) d t^2 + \left( 1 - \frac{r^2}{R^2} \right)^{-1} d r^2 + r^2 \underset{d \Omega^2}{\underbrace{(d \theta^2 + \sin^2 \theta d \phi^2)}} \]

    宇宙学常数项在各时空点处相同,所以各个时空点的曲率也相同,所以它就像是五维超球的四维超曲面(类比三维球体的二维球面),所以说,de Sitter 空间是最大对称的。

  3. \(\Lambda < 0\)anti-de Sitter 空间(AdS space)

    \[ d s^2 = - \left( 1 + \frac{r^2}{R^2} \right) d t^2 + \left( 1 + \frac{r^2}{R^2} \right)^{-1} d r^2 + r^2 d \Omega^2, \, R^2 = - \frac{3}{\Lambda} \]

    \(\mathbb{R}^{1,4}\) 中,AdS 空间是一个双曲面:

    \[ d s^2_{\mathbb{R}^{1,4}} = - (d X^0)^2 + \sum_{I = 1}^4 (d X^I)^2 \]

    \[ -(X^0)^2 + \underset{= \underset{r^2}{\underbrace{\sum_{I = 1}^3 (X^I)^2}} + (X^4)^2}{\underbrace{\quad \sum_{I = 1}^4 (X^I)^2 \quad}} = R^2 \iff R^2 - r^2 = -(X^0)^2 + (X^4)^2 \]

    做代换

    \[ \begin{aligned} X^0 &= \sqrt{R^2 - r^2} \sinh \Big( \frac{t}{R} \Big) \\ X^4 &= \sqrt{R^2 - r^2} \cosh \Big( \frac{t}{R} \Big) \end{aligned} \]

    \[ \begin{aligned} d X^0 &= \sqrt{1 - \frac{r^2}{R^2}} \cosh \Big( \frac{t}{R} \Big) d t - \frac{r}{\sqrt{R^2 - r^2}} \sinh \Big( \frac{t}{R} \Big) d r \\ d X^4 &= \sqrt{1 - \frac{r^2}{R^2}} \sinh \Big( \frac{t}{R} \Big) d t + \frac{r}{\sqrt{R^2 - r^2}} \cosh \Big( \frac{t}{R} \Big) d r \end{aligned} \]

    \(\sum_{I = 1}^3 (d X^I)^2 = dr^2 + r^2 d \Omega_2^2, \; d s^2_{\mathbb{R}^{1,4}} \Big|_{d X^0, \ldots, d X^I} = d s^2_{dS}\) ?啥意思

    若令

    \[ \begin{aligned} X^0 &= R \sinh \Big( \frac{\tau}{R} \Big) \\ X^I &= R \cosh \Big( \frac{\tau}{R} \Big) y^I, \quad \sum_{I = 1}^4 (y^I)^2 = 1 \end{aligned} \]

    \[ d s^2_{\mathbb{R}^{1,4}} \Big|_{d X^0, \ldots, d X^4} = - d \tau^2 + R^2 \cosh^2 \Big( \frac{\tau}{R} \Big) d \Omega_3^2 \]

    这里的 \(d \Omega_3^2\) 是三维球面 \(S^3\) 的线元,\(R\)\(S^3\) 的半径。

Penrose Diagram

光子的世界线:\(d s^2 = 0\).

\[ d s^2 = g_{\mu \nu} d x^\mu d x^\nu \; \mapsto \; d s^2 = \mathrm{e}^{2 \Omega(x)} g_{\mu \nu} d x^\mu d x^\nu \]

上式的 \(\mathrm{e}^{2 \Omega(x)}\) 称为共形变换(Conformal transformation).

Penrose Diagram 的构造

简单起见,考虑无限大的平直时空 \(\mathbb{R}^{1,1}\)\(d s^2 = - dt^2 + dx^2\),时间和坐标都是无界的。

  1. light-cone coordinate

    \[ u = t - x, \quad v = t + x \]

    \[d s^2 = - du dv, \, -\infty < u, v < \infty.\]

    \(u = u_0\)\(v = v_0\) 是光子世界线。

  2. compactify coordinate(紧化坐标)

    Penrose Diagram 示例

    为了把无穷远拉到有限的地方,引入正切函数进行变换

    \[ u = \tan \tilde{u}, \quad v = \tan \tilde{v} \]

    其中 \(\tilde{u}, \tilde{v} \in (-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})\). 代入 \(d s^2 = - du dv\) 得到

    \[ d s^2 = - \frac{1}{\cos^2 \tilde{u} \cos^2 \tilde{v}} d \tilde{u} d \tilde{v} \]

    为了画图方便,令 \(d \tilde{s}^2 = \cos^2 \tilde{u} \cos^2 \tilde{v} \, d s^2\),也就是去掉共形因子,得到

    \[ d \tilde{s}^2 = - d \tilde{u} d \tilde{v} \]

Penrose 图的更多细节:

Penrose Diagram

四维 Minkowski 空间的 Penrose Diagram

\(\mathbb{R}^{3,1}\) 中,

\[ d s^2 = - d t^2 + d r^2 + r^2 d \Omega_2^2 \]

\(\mathbb{R}^{3,1}\) 的 Penrose Diagram

光锥坐标:

\[ u = t - r, \quad v = t + r, \quad -\infty < t < \infty, \, 0 < r < \infty \]

线元变为

\[ d s^2 = - du dv + \frac{1}{4} (u - v)^2 d \Omega_2^2 \]

紧化坐标:

\[ d \tilde{s}^2 = - d \tilde{u} d \tilde{v} + \sin^2 (\tilde{u} - \tilde{v}) d \Omega_2^2 \]

de Sitter 空间的 Penrose Diagram

de Sitter 空间的线元:

\[ d s^2 = - d \tau^2 + R^2 \cosh^2 \Big( \frac{\tau}{R} \Big) d \Omega_3^2, \quad -\infty < \tau < \infty \]

de Sitter 空间的 Penrose Diagram

引入 Conformal time \(\eta\)

\[ \frac{d \eta}{d \tau} = \frac{1}{R \cosh (\tau / R)} \implies \cos \eta = \frac{1}{\cosh (\tau / R)} \]

回代得到

\[ \begin{aligned} d s^2 &= \frac{R^2}{\cos^2 \eta} \left( - d \eta^2 + d \Omega_3^2 \right), \quad - \frac{\pi}{2} < \eta < \frac{\pi}{2} \\ &= d \chi^2 + \sin^2 \chi \, d \Omega_2^2, \quad 0 \leq \chi \leq \pi \end{aligned} \]

de Sitter 空间的彭罗斯图没有类光。宇宙有两个阶段是 de Sitter 阶段:

  • 早期宇宙的暴涨阶段
  • 未来宇宙的加速膨胀阶段

Anti-de Sitter 空间的 Penrose Diagram

AdS\(_4\) 空间的线元:

\[ d s^2 = - \cosh^2 \rho \, d t^2 + R^2 d \rho^2 + R^2 \sinh^2 \rho \, d \Omega_2^2, \quad \rho \in [0, +\infty) \]

做变换

\[ \rho \to \psi: \quad \cos \psi = \frac{1}{\cosh \rho}, \, \psi \in [0, \frac{\pi}{2}); \quad \tilde{t} = \frac{t}{R} \in (-\infty, \infty) \]

线元变为

\[ d s^2 = \frac{R^2}{\cos^2 \psi} \left( - d \tilde{t}^2 + \underset{d \Omega_3^2}{\underbrace{d \psi^2 + \sin^2 \psi \, d \Omega_2^2}} \right) \]

  1. 因为 \(A \xrightarrow{\text{diag}} (a_1, \ldots, a_n)\),有 \(\prod_{i = 1}^n a_i = \exp (\sum_{i = 1}^n \log a_i)\)